Volkskrant, 5 Juli 2008

ICT maakt duurzaam bouwen mogelijk

lT verovert de bouw. Dankzij vernuftige software wordt veel meetbaar. Duurzaam bouwen wordt ook makkelijker.

door Wouter Keuning

Zo'n twee jaar geleden hief het tijdschrift Duurzaam Bouwen zichzelf op. 'Er was totaal geen markt voor', zegt architect Paul de Ruiter, die al zestien jaar bezig is met her ontwerpen van energiezuinige gebouwen. Twee jaar later is wat de Ruiter zegt nog maar nauwelijks voorstelbaar. Elk zichzelf respecterend architecrenbureau, bouwbedrijf of ontwikkelaar maakt duurzame gebouwen en schreeuwt dat van de - met zonnepanelen bedekte - daken.

Een probleem: welke duurzaamheidsclaim wel en welke geen hout snijdt, is voor de leek volstrekt onduidelijk. Maar dankzij her toenemende gebruik van digitale 3D-bouwmodellen, zogenaamde Building Information Models (BIM), wordt steeds meer meetbaar. De 3D-computermodellen worden al jaren gebruikt in de auto- en vliegtuigindustrie (zie onderkant pagina) maar rukken pas sinds een paar jaar op in de bouwwereld. Goed nieuws voor iedereen die werk wil maken van duurzaam bouwen.

'Met een BIM bouw je een gebouw eigenlijk al voordat het gebouwd is, maar dan in je computer', zegt architect Thomas Rau van her gelijknamige architectenbureau. Rau houdt zich al zestien jaar bezig met duurzaam bouwen en gebruikt BIM nu een jaar of drie. Waar traditionele onrwerpprogramma's gebouwen weergeven als een verzameling van punten en lijnen, is een BIM veel verder ontwikkeld. 'In een BIM bouw je een gebouw op uit allemaal verschillende onderdelen, eigenlijk net zoals bij Lego', zegt Marlon Huysmans, directeur duurzaamheid bij projectontwikkelaar OVG, waar al veel met BIM wordt gewerkt. 'Het mooie daarvan is dat je aan elk los onderdeel van hetgebouw hele datasets kan koppelen.'

De mogelijkheden die op die manier ontstaan zijn eindeloos. 'Door aan aIle bouwmaterialen informatie te koppelen, kun je al tijdens het ontwerpen heel concrete afwegingen maken. Bijvoorbeeld over de CO2 uitstoot die de productie en het vervoer ervan hebben gekost, over de toxische stoffen die er in zijn verwerkten over de energiepresraties tijdens her gebruik: aldus Huysmans. 'Als ik deze geveldelen niet van steen maak, maar van hout, wat betekent dat dan voor de milieubelasting van het gebouw? Dat soort dingen kun je allemaal zien.'

'Vroeger maakten we dat soort afwegingen een beetje zoals een kind, naief en met beperkte kennis', zegt Rau. 'BIM attendeert je op wetenschappelijke wijze op de gevolgen van je keuzes. Het maakt de bouwwereld wat meer volwassen.' Joop Paul, directeur van de Nederlandse rak van ontwerp- en ingenieursbureau Arup en hoogleraar Building Technology in Delft, wijst erop dat gebouwen dankzij BIM ook in het gebruik veel duurzamer kunnen worden. 'Door een gebouw bijvoorbeeld een stuk te draaien, verandert de stand ten opzichte van de zon. Zorgt die verandering voor extra warmte die je kunt opslaan om in de winter te gebruiken of wordt het gebouw juist donkerder waardoor je meer verlichting nodig hebt? Dat kun je aan de hand van simulaties allemaal bekijken. Van elke mogelijke verandering kun je de gevolgen vante voren al in kaart brengen.' De extra efficiency die gevolg is van her gebruik van BIM tenslotte is ook winst voor duurzame bouwers. 'Je weet van tevoren veel preciezer hoeveel materiaal je nodig hebt voor de bouw. Zo kun je de productie van afval en restmateriaal verder terugdringen', aldus Paul.

Hoewel de mogelijkheden eindeloos zijn, staat of valt de verdere ontwikkeling van BIM voor duurzame doeleinden met de ontwikkeling van goede datasets. 'De software zelf wordt steeds beter', zegt Paul, die bij Arup met software van alle grote leveranciers werkt. 'Maar heel veel gegevens zijn nog niet voorhanden. Van de meeste deurkrukken, schroefjes en schakelaars, om maar wat te noemen, is echt nog niet in kaart gebracht wat de CO2 belasting is.' Juist om die reden vindt Thomas Rau dat leveranciers gedwongen zouden moeten worden die gegevens bij al hun producten mee te leveren.

Marlon Huysmans van OVG verwacht dat de komende jaren steeds meer bedrijven zullen ontstaan die in het gat van de ontbrekende data zullen duiken. 'Er zijn nu al meerdere partijen die databases bouwen, maar de partij die uiteindelijk dit soort materiaalgegevens kan bundelen voor alle bouwmaterialen en de industrieen erachter, is spekkoper.' Hoe mooi die vooruitzichten ook mogen zijn, en hoe duurzaam BIM de bouw ook kan maken, Rau waarschuwt voor overschatting. BIM-technologie, benadrukt hij. is geen wondermiddel, zelfs wanneer het is uitontwikkeld.

'Het is een mooi vehikel, maar uiteindelijk geeft zo'n model alleen maar cijfers. Je moet uiteindelijk zelf de afwegingen blijven maken: Rau illustreert zijn verhaal met een simpel voorbeeld. 'Een rekenmodel zal waarschijnlijk zeggen dat hout duurzamer is dan aluminium, omdat bij de productie van de laatste meer CO2 vrijkomt. Maar dan vergeet zo'n model dat aluminium veel langer meegaat.'

Paul de Ruiter sluit zich daarvolmondig bij aan. 'Veel zaken zijn meetbaar en dus te vangen in rekenmodellen', zegt de architect. 'Maar juist de belangrijkste waarden, zoals schoonheid of het geluk van de mensen die gebruik maken van een gebouw, zijn vaak her moeilijkst meetbaar.' En die zijn wat De Ruiter betreft, ook vanuit duurzaamheidsoverwegingen cruciaal. 'Niets is zo niet-duurzaam als een gebouw dat na een paar jaar weer moet worden afgebroken, omdat er niet in te leven en te werken is.

 

 

3D-simulaties maken efficienter werken mogelijk

Building Information Models (BIM) worden al langer gebruikt in de auto- en vliegtuigindustrie. De digitale, driedimensionale bouwmodellen bieden veel meer voordelen dan duurzaam werken alleen. Het grootste voordeel van BIM is dat veel efficienter gewerkt kan worden. Met BIM 'bouw' je een gebouw eigenlijk al voordat het gebouwd wordt. Dankzij de 3D-simulatie van een gebouw op het computerscherm kan je bijvoorbeeld exact zien hoeveel materiaal je nodig hebt voor een gebouw. De kosten van de bouw worden daarmee beter voorspelbaar. Ook is dankzij BIM zogenaamde 'clashdetectie' mogelijk. Waar nu bijvoorbeeld pas tijdens de bouw duidelijk wordt dat een bepaalde installatie niet op de geplande plek in een gebouw past, is dat nu vooraf bekend. Als alle betrokken partijen (aannemers, architecten, ontwikkelaars, constructeurs) in hetzelfde bestand werken, is de kans op fouten bovendien kleiner. Nu werken alle partijen nog met verschillende tekeningen. Daar komt met BIM een einde aan, voorspelde Chuck Eastman, professor in de bouwkunde aan de universiteit van Atlanta, onlangs in The Economist: 'Over tien jaar wordt niet meer gewerkt met tekeningen. Dan is de uitdrukking 'terug naar de tekentafel' slechts nog van·historische waarde.'