"Met eigentijds bouwproces méér op de rails"

Terug |

Woningbouw en infrastructuur blijven een zorgenkind in onze samenleving. Het woningtekort zal in 2005 oplopen tot 2,7% volgens de cijfers van VROM. Minister Dekker gaat daarom de komende vijf jaar een bedrag van circa 650 miljoen euro investeren om de woningproductie te vergroten. De vraag is of al het geld in directe productieverhoging moet worden gestoken. Het nieuwe Spoorwegmuseum in Utrecht laat zien dat door een relatief bescheiden investering in een andere aanpak van het ontwerp- en bouwproces méér binnen de beschikbare budgetten kan worden geproduceerd. Dat geldt niet alleen voor de bouw, maar is ook van toepassing voor infrastructuur.

Provincie & Gemeente - maart 2005

De bouwwereld is vrij traditioneel, met weinig oog voor innovatie. Dat is op zich begrijpelijk, omdat in de gehele bouwkolom sterk projectgericht wordt gewerkt. Men holt van het ene project naar het volgende en ieder project wordt weer geheel opnieuw opgestart. Kleine verbeteringen in de gehele procesgang worden wel incidenteel doorgevoerd, maar voor een structurele omslag bestaat weinig belangstelling. Ingrijpende veranderingsprocessen gaan in de bouw erg langzaam. Dat is met de gang van zaken rond de bouwfraude nog duidelijker geworden. Toch zal op korte termijn een essentiële modernisering in de bouw noodzakelijk zijn, wil de overheid politieke doelstellingen, zoals het oplossen van woningnood, kunnen halen.

Die modernisering kan bereikt worden door diverse producten uit de ICT-sector integraal in te zetten. De Technologie is alom in zone samenleving beschikbaar. De Informatie en alle bijbehorende software eveneens. De kennis van bouwmaterialen, productiemethoden en berekeningen is overal toegankelijk. Waar het tot nu toe aan schort in de bouwwereld is de Communicatie . Op dat gebied zijn we nog uiterst primitief. De communicatie tussen de opdracht-gever en zijn adviseurs, zoals ontwerpers en technici die het uitwerken, en de uitvoerende partijen die het project realiseren, geschiedt in feite nog steeds op een wijze die al honderden jaren hetzelfde is. De tekentafel, de begroting en de bibliotheek zijn dan wel enigszins computer-gestuurd, maar van een integraal proces is geen sprake. En iedereen die met de bouw te maken heeft gehad, al was het slechts het uitbouwen van een eigen serre, heeft ervaren dat er voortdurend van alles mis gaat tussen al die verschillende partijen die er bij betrokken zijn.

In andere bedrijfstakken wordt al lang aangetoond dat het beter kan. Als Airbus een nieuw vliegtuig bouwt, zoals de A380, wordt er in verschillende Europese landen gelijktijdig aan ontwerp en productie gewerkt. Alles past precies in elkaar en op het vooraf afgesproken moment gaat het toestel de lucht in voor de eerste proefvlucht. Dat dit mogelijk wordt is puur een kwestie van moderne ICT met het accent op Communicatie. Het computermodel van het vliegtuig, het virtuele prototype, is de basis waarbinnen iedere co-producent zijn eigen bijdrage uitwerkt en produceert.

Nieuwe Economie, nieuwe kansen

Voor de bouw waren in het verleden dit soort technieken op de grond van hoge kosten amper beschikbaar. Maar daarin heeft nu juist de 'nieuwe economie' een essentiële verandering teweeg-gebracht. Ook voor een bouwproject kunnen we tegenwoordig, zelfs zonder extra kosten, dezelfde ICT-technieken toepassen. Bij de realisatie van het nieuwe Spoorwegmuseum in Utrecht is deze nieuwe benadering toegepast.

Bestaande technieken zijn tot een geïntegreerd proces samengevoegd door gebruik te maken van in de markt beschikbare, specialistische ontwerp- en planningssoftware. Dit geschiedde binnen uiterst complexe kaders. Het Nederlands Spoorweg-museum is gevestigd in en rond het monumentale Maliebaanstation in Utrecht. Gezien de schaalgrootte van de nieuw te bouwen opstelruimtes in de binnenstedelijke omgeving hadden de aanvankelijk opgestelde plannen te kampen met een forse budgetover-schrijding en onvrede bij het gemeente-bestuur en de omwonenden. Toen na enkele jaren van pogingen om tot aanpassingen te komen het resultaat uitbleef, werd voor een 'second opinion' de hulp ingeroepen van een Amsterdams adviesbureau, gespecialiseerd in 3D ontwerpsystematiek en 4D
procesbeheersing.

Toetsingskader

Met behulp van de eigen, geoctrooieerde Regiplan® Methode van dit bureau werd het Programma van Eisen geanalyseerd en bewerkt tot een concrete haalbare doelstelling. In dat proces worden eisen en wensen geoptimaliseerd tot een geïntegreerd, evenwichtig geheel, waarbij een volledige integratie ontstaat tussen alle facetten die in de tradionele werkwijze sterk gesegmenteerd blijven. Met alsresultaat dat binnen een maand het 'bouwprogramma' aan de Museumdirectie kon worden overlegd. Het bouwprogramma omvatte een ca. 50% groter gebouw, waarvan de kosten evenwel ruim binnen het oorspronkelijke budget bleven. Het bouwprogramma omvat een computer-gesimuleerde oplossing zonder concreet ontwerp te zijn, waarin alle aspecten van het programma van eisen (locatiegegevens, gebruikseisen, kosten en tijd) zijn verwerkt. Daarmee vormt het toetsingskader, waardoor het gehele ontwerpproces beheersbaar wordt. Dit was dan ook de reden van de Museumdirectie om vervolgens de algehele verantwoordelijkheid voor het ontwerp en bouwvoorbereiding bij het betreffende adviesbureau neer te leggen. Met behulp van de meest geavanceerde 3D computertechnieken werd het nieuwe ontwerp (van architect Arc2) in zijn geheel eerst in de computer 'virtueel gebouwd', voordat de feitelijke uitvoering plaats vond. Dat gaf de museumdirectie niet alleen de mogelijkheid om steeds het ontwerp met virtual reality technieken te volgen en zo nodig bij te sturen, mar gaf ook continu inzicht in de mate waarin het programma werd gerealiseerd.

Vanuit het 3D model wordt inzicht verkregen in hoeveelheden, kosten en prestaties. Ook knelpunten in de uitvoering worden vooraf gesignaleerd, zodat de beruchte 'faalkosten' zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen. De realisatie van het project is inmiddels nagenoeg afgerond en precies volgens planning en budget verlopen, zodat het nieuwe Spoorwegmuseum over enkele dagen door Minister Peijs kan worden geopend.

Winstgevendheid

De ervaring op dit project maakt duidelijk dat overheden - nationaal, regionaal en lokaal - kansen laten liggen als men dit soort ontwikkelingen niet daadwerkelijk ondersteunt en stimuleert, zodat deze werkwijze voor de algehele sector bouw en infrastructuur toegankelijk wordt. Daarnaast dient de bouwsector haar verantwoordelijkheden te nemen en voluit te gáán voor deze winstgevende modernisering van het bouwproces. Want bijvoorbeeld 25% besparen op kosten betekent nog altijd met hetzelfde 25% meer woningen en infrastructuur kunnen worden gereali-seerd. Dan levert de genoemde 650 miljoen euro van minister Dekker veel meer rendement op.

Wubbo Hazewinkel / Robin Linschoten /
Joep Esser

Colofon
Joep Esser en Wubbo Hazewinkel zijn directieleden/partner van 3D BluePrint Technologies. Binnen deze organisatie worden geavanceerde computertechniek-en op het gebied van bouwvoorbereiding ontwikkeld en ook, in de praktijk gebracht. Spectaculaire resultaten worden daadwerkelijk gerealiseerd, zoals 25% kosten-reductie bij de bouw van het Nieuwe Spoorweg-museum te Utrecht.