Utrecht Bouwt en ontwikkeld, December 2004

Nieuwe jas voor Spoorwegmuseum

Het jaar 2000 zal voor het spoorwegmuseum de geschiedenis ingaan als een keerpunt in hun bestaan. In dit jaar stelt de directieraad van de NV Nederlandse Spoorwegen een investeringsbijdrage van 32 miljoen euro ter beschikking voor een totale renovatie van het museum.

Al enige tijd betwijfelde de directie van het museum of zij het voortbestaan van de collectie Rollend Materieel nag longer kan garanderen. De klimatolagische omstandigheden waaronder de collectie bewaard werd waren slecht en roest woekerde zo dat alleen schilderen niet langer hielp. Ook verslechterde de conditie van de materieelobjecten die enkele jaren eerder in het kader van het 'Deltaplan Cultuurbehoud' geheel waren gerestaureerd. NS heeft het museum uitgenodigd een voorstel te doen voor blijvende verbeteringen. Bij behandeling van de eenmalige bijdrage heeft de directieraad van NS gekozen voor de optie om de collectie definitief, onder uitstekende condities onder een groot dak te brengen en het Maliebaanstation in zijn oorspronkelijke toestand te restaureren. Ook moest de toeristische waarde van het Spoorwegmuseum vergroot worden zodat de strijd om de gunst van de bezoekers weer met veel vertrouwen gevoerd kon worden. Want in toenemende mate werd duidelijk dat de concurrentlie op de dag recreatiemarkt eveneens een kwalileitsimpuls noodzakelijk maakte.

Uitgangspunten waren dat het nieuwe gebouw een oppervlakte van minimaal 7000 m2 moest hebben en dat de niet bebouwde omgeving van grote landschappeliike kwaliteit moest zijn. Omdat ervoor gekozen was om eerst te onderzoeken hoe groot de bereidheid was het museum te helpen, kon na het ter beschikking stellen van de grote som geld gewerkt worden aan plannen die pasten binnen het bedrag. Met vliegende vendels is gewerkt aan het invullen van de toekomst. Attracties en musea in binnen- en buitenland werden bezocht en er werd meer en meer duidelijk dat de ambities alleen maar verder naar boven moesten worden bijgesteld.

HET MASTERPLAN

Er was sprake van een periode die zinderde van de energie en inspiratie. Het voert te ver in kort beslek te vertellen hoe een ieder in de omgeving van het museum, van zeer belangrijke directe partners als de Gemeente Utrecht, omwonenden en personeelsleden tot de landelijke pers en internationale collega's, gemobiliseerd, geinformeerd en overtuigd werd. Een zich steeds verder ontwikkelende bouwfilosofie werd geformuleerd. Partners, die zeker niet altijd voor de hand lagen, werden gezocht om de eigen creativiteit van het museum om te zetten in haalbare, verrassende en betaalbare plannen. De projectdirectie produceerde vervolgens een allesomvattend Masterplan. Ruimtestudies, architecturale verkenningen en budgetallocaties werden afgewisseld met organisatievoorstellen, marketinguitgangspunten, projectopbouw en het belangrijkste: de inhoudelijke invulling van Het Nieuwe Museum. Dit werd ook de werktitel van het project.

HET NIEUWE MUSEUM

Na het Masterplan is het hele project opnieuw in een stroomversnelling gekomen omdat de vertaalslag naar realiteit moest plaatsvinden. Er zijn plannen gesneuveld, er zijn plannen opnieuw geformuleerd en er zijn plannen bijgekomen; nu eens tot verdriet van mensen dan weer tot grote vreugd. Een proces dot continue in beweging is geweest, tot op de dag van vandaag. Dit blijkt mede uit de vernieuwende werkwijze voor planning en bouw. Uiteindelijk zullen al deze inspanningen moeten leiden tot een prachtig en verrassend museum dat jong en oud zal kunnen boeien. Want de presentatiemiddelen die gekozen ziin, staan garant voor een geheel nieuwe invulling van het woord museum.

In het voorjaar van 2005 presenteert het Spoorwegmuseum onder een vertrouwde naam een geheel nieuw museumconcept, een attractiemuseum. Een concept waarin entertainment en educatie hand in hand gaan. Het nieuwe museumgebouw wordt gebouwd als moderne variant van een negentiende-.eeuwse spoorwerkplaats. In de spoorwerkplaats bevinden zich verschillende werelden, attracties, die de bezoeker op een aanstekelijke wijze meenemen door de hoogtepunten van de geschiedenis van het spoor. Zo waant de bezoeker zich met een audiotour in het Stoomtijdperk, beleeft hij de sfeer van verre reizen in de wereld van La Belle Epoque en de Orient Express, en rijdt hij in zijn eigen karretje langs, over en onder de meest imposante treinen van de jaren '20 en '30 in de wereld van Modern Times. In Op Weg naar Morgen beleeft de bezoeker de treinen van 1946 tot eergisteren en in Enkele Reis naar de Toekomst kan hij fantaseren over reizen in de toekomst. Het negentiende-eeuwse Maliebaanstation wordt in oude luister hersteld, compleet met marmeren vloeren, kroonluchters, een koninklijke wachtkamer en een stationskapsalon. Het Maliebaanstation vormt de poort naar het nieuwe museumgebouw. De poort naar een verrassende bestemming die een antwoord biedtl op de verwachtingen van een modern en kritisch publiek.

POSITIEVE BERICHTEN (ANP)

Vaak vallen de werkelijke kosten met betrekking tot de kosten van de begroting veel hoger uit. Bij de nieuwbouw van het Spoorwegmuseum in Utrecht is dit juist andersom. Dankzij een nieuwe aanpak van het bouw proces valt de vernieuwing groter uit en is bovendien sneller klaar.

De nieuwe aanpak houdt in dat het hele bouwproces vanaf de ontwerpfase tot de oplevering is ondergebracht in een centraal systeem. Volgens J. Esser von het Amsterdomse bedrijf 3D BluePrint Technologies zijn alle disciplines binnen de bouw in een driedimensioneel computermodel ondergebracht. Hierdoor verloopt de coordinatie en de onderlinge communicatie veel efficienter en is de kans op fouten aanzienlijk kleiner. Daarnaast is op ieder willekeurig moment tot in detail te zien hoe ver het bouwproces is gevorderd. Volgens Esser, die zijn systeem omschrijft als 'tien slappen vooruit denken', daalt de prijs per vierkante meter hierdoor met 50 procent.

Het directe gevolg hiervan is dat de nieuwbouw van het Spoorwegmuseum binnen het beschikbare budget van 32 miljoen euro een kwart groter kan worden dan oorspronkelijk gepland en in negen maanden kan worden uitgeveerd in plaats van de veertien maanden die hiervoor ingepland waren. Volgens Esser is het voor het eerst dat de nieuwe methodiek in Nederland bij een dergelijk groot project wordt toegepast.

De vernieuwing valt uiteen in twee delen. Het eerste deel bestaat uit het herstel van het Maliebaanstation. Het tweede deel betreft de nieuwbouw. Architectuurstudio ARC2 is verantwoordelijk voor het ontwerp van het nieuwe gebouw. Op het oude rangeerterrein achter het museum verrijst een hal van ruim 10.000 vierkante meter waarin het tentoongestelde materieel onder dak komt. De fraaie collectie heeft daar niet langer te lijden onder de wisselvallige weersomstandigheden van het Nederlandse klimaat. Ook de presentatie krijgt een nieuw modern jasje. Het museum wil in de toekomst de strijd aanbinden met andere eigentijdse dagattracties.

Het museum wordt gebouwd als een moderne variant van de negentiende-eeuwse NS-werkplaatsen met grote overspanningen, een ruige constructie en veel lichtstraten. Dwars door het gebouw loopt een spoorlijn. Architect/constructief ontwerper ir. Gert-Jan de Jong omschrijft het nieuwe museum als een werkplaats gecombineerd met drie grote loodsen in een bouwvolume. De drie studio's waarin verschillende perioden uit de treingeschiedenis worden belicht, hebben elk een oppervlakte van 1000 vierkante meter en steken dwars door het dak.

De werkplaats herbergtl diverse gebouwen waaronder een overslag van goederen. De ontwerper spreekt van 'een industriele kathedraal von staal en glas ingevuld met metselwerk'. De werkplaats is een grote hal met een constructie von staal. De gevels worden opgebouwd uit een stalen frame dat thermisch verzinkt is. Bij de transparante delen is gekozen voor antracietgrijze aluminium kozijnen. Het gebouw heeft een constructieve ruggengraat in de vorm van driehoeksliggers. Deze liggers vallen samen met een lange lichtstraal in het dak. Dit zorgt voor een sterke ruimtelijke werking.

De expositieruimte wordt gekenmerkt door een maximale overspanning met minimale kolommen. De maximole overspanning bedraagt 30 meter. Hierdoor kunnen alle treinen vrij rijden.

LAATSTE DAGEN EEN GROOT SPEKTAKEL

Op 1 september 2003 was het Spoorwegmuseum in Utrecht voor de laatste dag open. Bezoekers konden zien hoe het materieel werd afgevoerd. Stuk bij stuk werden locomotieven en wagons afgevoerd. Deze staan nu opgeslagen op verschillende plekken in Nederland. Heropening wordt verwacht voor de zomer van 2005.

Vanaf het voorjaar in 2005 is op het buitenterrein van het nieuwe Spoorwegmuseum van alles te beleven. Er komt een speelterrein, een picknickveld, een labyrint met oude stationsbeelden en natuurlijk de populaire Jumbo Express die door een speciaal ontworpen themalandschap zal rijden. Ook wordt de tuin voorzien van een draaischijf met overblijfselen van oude locomotiefloodsen eromheen, resten van een oude rangeerplek en roestige onderstellen. Kortom, Alle tastbare bewijzen van de rijke historie van het spoor.

VOORUITBLIK NAAR NIEUWE MUSEUM

Sinds begin 2004 is een oud rijtuig opengesteld als 'Infotrein'. Het is een verbouwde groene "Blokkendoos' uit 1924. Met foto's, dia's en een 3D-film wordt door een voorproefje getoond van hel nieuwe museum. Openingstijden: ma t/m vr 10·17 uur en za/zo 11.3017 uur. Meer info op Spoorwegmuseum Utrecht.

Momenteel wordt er met man en macht aan gewerkt om de geplande datum te halen. Zowel aan de nieuwbouw en de restauratie van Maliebaanstation als aan het buitenterrein van het nieuwe Spoorwegmuseum wordt veel aandacht geschonken. Dit terrein wordt omgetoverd in een echt spoors landschap dat de rijke historie van het spoor doet herleven. Hieraan mag een oude watertoren uit het stoomtijdperk uiteraard niet ontbreken. Op woensdag 16 juni werd de 11,5 m hoge watertoren met een hijskraan op zijn plek gehesen. Deze 'plek' is een platform van 2m. De hoogte van het geheel zal daarmee 13,5m bedragen. Hiermee wordt het hoogste punt van het buitenterrein bereikt.

Structon Bouw & Vastgoed is in januari 2004 met de bouw van het nieuwe Spoorwegmuseum begonnen. Zij heeft eerder al enige bouwwerken op het terrein gerealiseerd. Wist u dat Structon in de 20-er jaren door de NS is opgericht om de Inktpot te bouwen? Dat is het bakstenen hoofdgebouw van de NS. De restauratie van het oude Maliebaanstation uit 1874 is uitbesteed aan Aannemingsbedrijf H.J. Jurriaans. Deze aannemer geniet landelijke bekendheid door de restauratie van enkele bekende gebouwen.